Piroblemê Hizirîyayene (îdeolojî-aydîolocî)
Rast Hizirîyayene
Herinda îdeolojî yan aydîolocî de mi çekuyêk nêdî. Ferhengê Vate de zî mi nêdî. Qandê cû ez do çekuyanê “hizirîyayene” û “hizirkerdişî” bikar bîyara.
Seba her merdimêk bi hawayêko rast hizirîyayene ganî yo. Serê her merdimê edetî de mezg est o. Her merdimo edetî xora biwazo yan nêwazo hizir keno. Çunke bê hizir merdim nêbeno merdim. Seke yeno zanayene tay heywanan de zî heta astêko şenik hizirkerdiş est o.
Dewrê ma de teknolojî raver şîyo. Nê dewrî ra vanê dewrê înformasyonî. Naye ra teber mezgê viraşte zî her roj raver şino. Coka zanayî vanê ke nêyeno zanayene ke peynîye do senîn bo. Beno ke hewl bo la beno ke hewl nêbo. Beno he çîyanê hewl û nêhewl têmîyan bê. Senî beno wa bibo labelê ganî ma bizanê ke no dewr dewrêko cîya yo. Ciwîyayîşê komelan yê hezaran serran vurneno.
Komel yan jî şar ganî bi hawayêko rind seba xo hizirkerdiş raver bifîno. Eke wina nêbo, komel yan şar binê tesîrê hizirkerdişanê bînan de maneno. No zî komel yan şar azad nêkeno. Komel yan şar yan zî beşêkî komelî keno bindestê hizirkerdişanê bînan. Coka seba netewa xo hizirkerdiş evzem o.
Hizir o ke ma qal kenê, ganî xizmeta komelî bikero. Yan zî xizmeta netew û komanê mîyanê netew de bikero. Eke winî nêbo nêbeno.
Tarîx de û ewro dewrê ma de zî, hizirkerdiş hetê rayberan ra yeno amadekerdiş. Tay rayberî seba pêro şaran hizir ronanê. Wina pêde-pêde hizirê xo vila kenê û pê şaran resnenê ciwîyayîşêko rindêr. Şar, komel, kom seba xo têkoşîn kenê. Wina xo resnenê waştekanê xo. Taybet demanê têmîyanek de xeylî hizrê cîya ra cîya vejîyenê. Nînan ra tayê ci serkewte benê, tayê ci jî serkewte nêbenê.
Gale Ser Hizirîyayene
Mezgê merdiman ser o tim gale beno. Çunke her kesê ke wayîrê hizir ê, wazenê pêro komelî biancê xo het. Pê xo bihêz bikerê. Heke merdimî cayê xo hetê rast de bigîrê, o merdiman rê beno qezenc. Eke merdimî xo bidê heto şaş, o wext vindî kenê şonê. Coka rast hizirîyayene avzel o. Ganî netewa ma vera nê galêyê hizirîyayene de xo ver ro bidê. Qandê cû xo perwerde kerdiş avzel o.
Badê Zerdeştî û Avesta, reya verêne dewrê ma de ma bîyê wayîrê yew rayberî. Hetê hizirîyayene ra Rayberê ma Rayber Apoyî biroblemê ma yê hizirîyayene çareser kerdo. Maneno ma ci ra rind fam kerê û hizirê ey piratîze bikerê.
Labelê zaf hetan ra gale yeno kerdene. Tewr zaf zî kurdê ke dewletan, partîyan û sermayedaran ra bestaye yê nê galeyan kenê. Coka şerê netewa kurd bîyo şerê hizirîyayene.
Tay merkezî û kesî her roje duştê netewa kud de girweyenê. Karê înan yo taybet no yo. Nînan rê vanê tirol. Nuştox û bernameviraştoxî zî estê ke torê înternetî û televîzyonî ser o her roje bernameyan virazenê. Yewo nezan û perwerde nêkerde bo, keweno binê tesîrê nînan. Qandê cû ganî netewa ma aya bo. Komê mîyanê netewa ma aya bê. Çunke hetê dîn, kultur, eşîretan ra netewa ma zengîn a. Her yewê ma ganî hizirkerdişî de xo şaş nêkero.
Tay Dewletê Girdî
Dewletê girdî est ê. DYA, Rusya, Îsral. Nê yenê zanayene. Îran rewşêka taybet de ya. Nê dewletan ser o, zaf galegal beno. Keso ke xo zano, xo şinasneno cîya yo. Labelê keso ke nezan û xo neşinas o, bi piroblem o. Kes, kom, partîyan ser o zaf kayî benê. Coka ganî merdim xo şaş nêkero.
Verê verkan naye vajî: Her kurdêk sere de ganî welatperwer bo. Demokrat bo. Heqê şaranê bînan bişinasno. Kurdêk ganî xo hewcedarî dewletêk gird nêvîno.
Îsraîl dewletêk bi tesîr a. Bi xeylî metodan û bi tay kesan piropaganda yena kerdene. Hesabanê komelkîyan ser o piropaganda yena kerdene. Yeno vatene ke ganî kurdî bibê dostê Îsraîl. Mebesta nînan dewlet û desthilatê îsraîl o. Tay kesî wezîfedar ê, nê karî kenê. Tay kesî zî seba ke nêzan ê kewenê verê bayê nê kesan. Alaya başûrê Kurdistanî û alaya Îsraîlî yew ala ser o yan zî têkişte mojnenê. No yew sîyaset o. Wazenê bê şert û şirût kurdan bikerê bendeyê Îsraîl. Yanî kurdan bikerê bindestê Îsraîl, badê zî seba xo bikar bîyarê. Çi têkilîya nê sîyaset û piropaganda bi şarê Îsraîl ra çin o.
Ma vanê, Îsraîl zaf zirar dayo têkoşînê ma. Teknolojîyo tewr raver pêşkeşî dewleta tirke kerdo. Rayberê ma ser o komplo viraşto û teslîmê tirkîya kerdo. Çi rê ma bibê dostê Îsraîl. Îsraîl seba kurdan heta nika çi kerdo? Eke nika şert û şirûtî vuryayê, beno, sere û çiman ser, ma eşkenê Îsraîl reyde bibê dost. La dostanî û pîyakerdiş hema winî bê peyme û qaîde nêbeno. Wa Îsraîl têkilîya xo ya leşkerî bi tirkan ra bibirno. Wa Îsraîl rojawanê Kurdistanî de paştî bido kurdan. Wa qada hewayî dewleta tirke rê qedexe bikero. O wext ma eşkenê dewleta Îsraîlî de pîya bikerê.
Eke babete şar bo, “Têgêrayîşê Azadîye yê Şaro Kurd” xo dostê heme şaran vîneno. TAŞK hem dostê şarê Îsraîl o, hem zî dostê şarê Filistîn o. No zî hizirkerdişê TAŞK o ke çî yo tewr rast no yo.
Dewletêka bîn Dewletê Yewbîyaye yê Amerîka ya. DYA serra 1979 ra nat dişmentîya TAŞK kena. TAŞK çi rey dişmentîya DYA nêkerda. Biewnê! Çekê tewr raver DYA da tirkîya. Salix/îstixbarat da tirkîya. Artêşa tirke miyan de ca girewt. Paştîyêka hewl da birokrasîya tirkan. Xeylî kadroyanê dewleta tirke DYA perwerde kerd. No heta nika zî wina yo. Coka çi rê kurdê têkoşer bibê dostê DYA?
Tay kesî vanê Başûrê Kurdistanî DYA awan kerd. Naye rast nîya. Çunke başûrê Kurdistanî de sitatû vera kurdê azad, vera gerîlayanê azadîwaz ame awankerdene. Kurdî ameyî letekerdene. Eke DYA wina nêkerdêne, kurd nêbîyêne 2 let. Eke têkoşînê TAŞK nêbîyêne, başûrê Kurdistanî de çi çî nêameyêne awankerdene. Nê babetî ser o belge û dokumentî est ê. Her keso wayîrê mezg eşkeno cigêrayîşêko basît bikero û xo biresno nê rastîyan.
Reyna vanê rojawanê Kurdsistanî hetê DYA ra ame awan kerdene. Naye zî rast nîya. Çunke rojawanê Kurdistanî de kurdan xo rêxistin nêkerdêne û xo ver ro nêdayêne tu kesî hetkarîya kurdan nêkerdêne. DYA zî nêkerdêne. Tu kesê bîn zî nêkerdêne. Badê ke kurdan xo ver ro da, DYA paştî daye.
Esasê mesele wina yo: Çete hetê DYA ra ameyî amadekerdene. Amanc zî o bî ke leteyêk Îraq ra bigîrê, leteyêk Sûrîye ra bigîrê û dewleta sunne awan bikerê. Bi no tewir Beşar Esadî desthilatîye ra bîyarê war. Vernîya Îranî bigîrê ke Îraqî ser ra xo nêresno Lubnan û Filistîn. No bername serkewte nêbi. Çunke çeteyen serê xo girewt û şî. Goş nêna DYA ser. Tirkan zî çete tahrîk kerdî. DYA dî ke çete kontrolê ci ra vejîyay, dî ke kurdî vera înan de şer kenê, o wext bire da ke vera çeteyan de paştî bidê kurdan. Yanî êyê ke vanê rojawanê Kurdistanî DYA awan kerde, yan zî DYA nêbîyêne rojawanê Kurdistanî nêbîyêne, rastîyanê tarîxîyan şaş mojnenê raya pêroyî. Coka wa welatperwer û têkoşerê ma aya bê.
Seba Îran zî TAŞK yeno teşhîr kerdene. No zî rast nîyo. Ma vera Îran de têkoşîn kenê. Ma wazênê pêro şaranê Îranî de ciwîyenê, bîyarê pêser. Bi no hewa pergale demokratîk bikerê. No yew bernameyo û seba heme şaran o. PJAK bi serkewte têkoşîn û mucadele kena. Êyê ke nêwazenê kurdî xo azad bikerê, ê kesî çi kurd bo çi zî kurd nêbê duştê PJAKî de pirobaganda kenê. Nîyetê nînan seba netewa kurd rind nîyo. Ganî ma xo nê nîyetnêbaşan ra bipawê. Rayîrê xo de têkoşînê xo bikerê.
Netewe Ser O Hizirîyayene
Ganî ma netewa xo ser hizir bikerê. Çi seba ma hol o. Çi bi ma dano qezençkerdiş. Çi bi ma dano vindîkerdiş. Çi sîyaset seba netew o. Çi sîyaset seba zengîn û sermayedaran o. Ganî ma hol bidê têver.
Bi awankerdişê dewleta kurdî mayê şar nêbenê azad. Eke dewlete ba, se ra 90 ê şarê ma nêreseno ciwîyayîşêko asan û edetî. Tena se ra 10 beno zengîn û hewl ciwîyeno. Naye tarîxê pêro şaran de îspat bîya. Bi hawayêko teng tena kurdan azadkerdiş nêbeno. Ganî ma welatê xo de pêro şaran azad bikerê ke netewa kurd zî azad biciwîyo. Qandê cû ma vanê “Wa Biciwîyo Way û Biratîya Şaran”! Wina nêbo desthilatêk xerîb, dagirker şono la herinda ey de desthilato kurd ca gêno. Rewşa şar zî nêvuryeno. Tedaya ke dagirker kenê, na rey do kurd xo bi xo bikerê. Pêameyîşê ma yo sitratejîk ganî şaran û netewanê demokratîke reyde bibo. Dewletan reyde ma eşkenê pêameyîşê taktîkî virazê. Çunke dewletî netewan bindestîye ra nêreynenê. Zîyadêr desthilatî û gonîwerî, kedwerî kenê pêt. Eke ma rastîye ra biewnê, dewletan ra zîyadêr şarî ma de dostanîye kenê. Netewan mîyan de fîlozof, roşinvîr, akademîsyen ma de dostanîye kenê. Kesê ke çalakê komela xo yê ma de dostanîye kenê. Piştî danê ma ma zî piştî danê înan. Xora yo rast zî no yo. Eke dewletêk ma de pêameyîşê sitratejîk bikera ma nêvanê ney. La heta nika yew dewletêk winasî zî ma nêdîya.
Coka sîyaset û dîplomasî goreyê na rastîye yena kerdene. Eke wina nêbîyêne, rojawanê Kurdistanî de, do kom û eşîrê ereb gale bi pêtî biardêna rojawanê Kurdîstanî ser. TAŞK wina têgêreno û serkewte yo. Rojhelatê Mîyanên û dinya de wina yew têkoşîno hewl yeno kerdene. No zî seba netewa kurd bi qîmet o.
Sosyalîzm û Kominalî
Sosyalîzma ma raver a. Ma sosyalîstê dinya ra tecrûbe girewt o. La ma raver zî berdo. Ma vînenê ke bi milyonan serran kom û komelî pîya ciwîyayê. Binyatê komelbîyayîşî zî pîya ciwîyayîş o. Milko taybet 5 hezar serrî yo ke est o. Bi piroblemin o. Tay kesan keno zengîn, labelê se ra 90ê komel zî feqîr û bindest-berdest maneno. Qandê cû sosyalîzma ma xo sepêneno pîya ciwîyayîşî. Heme hetan ra no wina yo.
Kurdan mîyan de hizirkerdişêko wina raver şîyo. Naye ra erjêr çîyêk çin o. Ez yew ciwîyayîşo kominal nêdana se dewletê kurdî. Nika nê dewrê newî de, ma do komin û yewîya kominan awan bikerê. No zî sere de mezgê kesan de dest pê keno. No yew ruh o. Ruhê pîyakerdişî yo. Kultur û huner, edebîyat, felsefe, sîyaset, rêxistin, aborî, xopawitiş, perwerde, azadîya cinîyan, azadîya ciwanan ûêsn êdî do bi kominal bêrê raver vistene. Xora kominalî verê ra TAŞK de est o. No yeno pêtkerdene. Ma do wina dewam bikerê. Rewşa netewa xo hewlêr bikerê.
Erê, gale û êrîş yeno kerdene. Labelê ganî ma bizanê ke kam gale keno! Yo bîn zî eke hetê duştanê netewa ma ra gale beno, ma fam kenê ke rayîrê ma rast o. Têkoşînê ma serkewte yo. Wina kurdî rayîrê xo gênê û şonê.
Têkoşer Gever, dokumanter
